Yapılara Hapsolamak

Mardin kentinde yapı üretme tekniğinin sistematiği var mıdır, ya da oluşturulabilir mi?

Mezopotamya da bulunan tarihi kent Mardin,  tepesinde kalesi bulunan bir dağın yamacına kurulmuştur. Kent; kale, konut, çarşı, cami, kilise, medrese, manastırdan… oluşmaktadır. Kent bir dağın yamacına kurulduğundan ötürü, teraslı bir görünüme sahiptir. Kent; beyaz kireç taşından inşa edilmiştir. Büyük bir kompleks yapı gibi çalışmaktadır. Yapıları birbirine bağlayan sokaklar ve abbaralar(kabaltı)  kentteki asıl dinamik mekân akışını oluşturmaktadır. İnşa edildiği dönem itibariyle yığma yapım tekniği kullanılmıştır. Yapıların çoğu birbirine benzemekle beraber bu yapıların plan tipolojisi bile oluşturulamamaktadır. Mardin kentindeki yapıların mekânsal kurgusu birbirinden farklı işlemektedir. Konut yapılarındaki mekân çözümleri birbirine benzerlik gösterdiği söylense de  “Mardin evi” kavramını kullanabileceğimiz bir sınıflandırma mevcut değildir. Bu yapıların üretilmesi, inşa edilmesi, deneyimlenmesi, dönüşmesi, yıkıma uğraması; yapı bilgisi üretmenin birer parçasıdır. Mardin’de yapı bilgisi üretme söylemi modern zaman dilidir. Mardin’de yapı inşa edildiği esnada yapı üretme bilgisi de üretiliyor muydu? Bu bilgi nasıl bir bilgiydi, hangi ölçütlere sahipti, deneyimle mi üreyen bilgi miydi yoksa bir yerlerde kayıt altına alınan bir bilgi miydi? Yapı inşa etme hadisesi gerçekleştiğinde mimari göz bu işin hangi noktasında perspektifini çiziyordu? Yapıyı inşa eden yapı ustaları, kalfaları, çırakları mimar olmadan bu yapıları inşa edebiliyorlardı. Yapıları inşa eden ustalar yerel tavırda üretimler yapsa da örneğin; aynı ölçüde pencereler inşa etse de o pencereler yapı işleyişi içinde fiziki ölçülerini aşan mekânsal ögeye dönüşmüş olurlar. Mimar olmadan üretilen bir yapı üretme bilgisi ne denli bir sistematiğe sahipti? Yapıyı oluşturan elemanlar, malzemeler, üretme teknikleri, inşa yöntemleri… sistemli olarak kayıt altına alınmadan yüzlerce yıllık işleyen bir kenti oluşturmaktaydı. Yapıyı üretirken ölçülerin ve tekniğin ötesine geçip bu bilgilerin sistematiği oluşturulabilir mi? Oluşturulacak sistematik bilginin üretildiği zamandan kopuk olduğu için bu sistematiği oluşturma işi bizleri tatmin edecek mi? Bu üretimi kendi zamanına göre üretmek ve kendi mekân kurgusu içinde yer edindirebilmek mümkün olacak mı?